Categorie: Particuliere woningen

Boshut Dolmen: zweven tussen de boomkruinen

Een abstract kunstwerk, boorplatform of toch een ufo. Het ontwerp van Boomhut Dolmen in de Arnhemse bossen laat zich moeilijk vangen. Maar bovenal is de creatie van architectenbroers Gijs en Joost Baks van Space Encounters een vakantiehuis dat speelt met de conventie.

Tussen de Veluwse bossen ‘zweeft’ een staalgrijs bouwwerk tussen de boomkruinen. Wie zijn ogen even dichtknijpt, waant zich bijna in het decor van een Star Wars-film. Niets is minder waar. Wie dichterbij komt, ontdekt dat het wel degelijk bewoonbaar is. Alleen niet op de manier waarop een recreatiewoning zich normaal gesproken gedraagt. Voor architectenbroers Gijs en Joost Baks was dat precies de bedoeling. Architectenbureau MVRDV schreef een prijsvraag uit voor bebouwing van het voormalig militair terrein. Die zoektocht resulteerde in Dolmen: een opgetilde boshut. “Het mocht absoluut niet op een huisje lijken”, vertelt Joost. “Dat was letterlijk onderdeel van de prijsvraag. Alle follies moesten een vorm van camouflage in zich dragen. Wij wilden daarom iets maken waarvan je niet direct begrijpt wat je ziet. Een object dat vragen oproept. Een soort abstract volume dat ergens tussen architectuur, landschap en sciencefiction in hangt.”

Hutten bouwen

De oorsprong van Dolmen ligt ver voor de eerste schets. Letterlijk in het bos. Bekend terrein voor de broers Baks. “Wij komen uit deze omgeving”, vertelt Gijs. “Onze ouders wonen aan de rand van het bos. Vroeger bouwden we voortdurend boomhutten met vrienden. Dat bouwen in het bos zat er toen blijkbaar al in, zonder dat we wisten dat we later architect zouden worden.”

Toen de prijsvraag voor twaalf recreatieve follies verscheen, viel alles op zijn plek. Joost verklaart: “Een oud-student van ons kende het terrein en zei: dit is echt iets voor jullie. Wij waren meteen om. Ineens kwam die hele cirkel rond. Waar we vroeger als kinderen hutten bouwden, bouwen we nu als architecten opnieuw een hut in het bos. Alleen nu professioneel.”

Camouflage als ontwerpstrategie

De geschiedenis van de locatie speelde daarin een belangrijke rol. Het terrein werd tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikt als gecamoufleerde vliegbasis. Hangars werden vermomd als boerderijen, landingsbanen werden groen geschilderd en zelfs nepkoeien maakten onderdeel uit van het decor. “Die geschiedenis van camouflage zat expliciet in de opdracht”, legt Gijs uit. “Andere ontwerpen in het gebied reageren daar heel direct op. Er is bijvoorbeeld een folly die eruitziet als een vogelhuisje, eentje als hooiberg en eentje die deels in het landschap verdwijnt. Wij wilden camouflage abstracter benaderen. Niet door letterlijk iets na te bootsen, maar door een object te maken dat moeilijk te interpreteren is. Daar ontstond ook de naam Dolmen uit. Een verwijzing naar prehistorische hunebedden: mysterieuze objecten waarvan niemand exact weet wat hun oorspronkelijke betekenis was.”

“Het gebouw heeft inmiddels allerlei bijnamen gekregen”, zegt Joost lachend. “De stalen olifant. Het boorplatform. Een soort Star Wars-object. Dat vinden we alleen maar mooi. Het mag vervreemden.”

Tuin op hoogte

Vrij snel ontstond het idee om de woning op poten te plaatsen. Niet alleen vanwege het spectaculaire uitzicht, maar vooral vanuit landschappelijke logica. “Door het volume op te tillen, konden we de impact op het bos minimaliseren”, vertelt Joost. “Je krijgt een bouwvlak toegewezen dat je volledig mag volbouwen, maar wij wilden juist zoveel mogelijk natuur intact laten. Bovendien ontstond er hierdoor een interessante dubbele situatie: beneden blijft het publieke bos doorlopen, terwijl je boven ineens volledig privé woont.”

Dat publieke karakter van de locatie was essentieel. Rondom de folly lopen bezoekers vrij door het landschap. Een klassieke tuin of erfafscheiding ontbreekt volledig. “Als je daar een normale woning op maaiveld neerzet, kijken mensen letterlijk bij je naar binnen,” legt Gijs uit. “Door omhoog te gaan, voorkom je dat conflict tussen privé en publiek. Je woont ineens tussen de boomkruinen. Dat geeft een compleet andere ervaring. De boomkruinen functioneren eigenlijk als een tuin op hoogte.”

Open hoek

Centraal in het ontwerp staat de volledig te openen hoek tussen woonkamer en terras. Wanneer beide schuifdelen openstaan, vloeien interieur en exterieur volledig in elkaar over. “Die buitenruimte moest echt onderdeel worden van het interieur”, zegt Gijs. “Daarom wilden we absoluut geen hoekkolom. Zodra daar iets zou staan, verdwijnt het hele concept.”

Voor die detaillering klopten de architecten aan bij Reynaers Aluminium. “Wij kwamen eigenlijk gewoon met een vrij extreme vraag: kunnen jullie een volledig open hoek maken zonder hoekprofiel? Dat bleek technisch behoorlijk ingewikkeld. Samen met gevelpartner Van Hengstum werd de oplossing stap voor stap uitgewerkt. “Je hebt partijen nodig die niet denken in snelle standaardoplossingen, maar bereid zijn om echt mee te zoeken. De slanke aluminium schuifsystemen versterken bovendien het minimalistische karakter van de folly. Het kozijn verdwijnt zoveel mogelijk uit beeld, waardoor de aandacht volledig naar het landschap gaat.”

Voortleven

Voor Gijs en Joost Baks overstijgt Dolmen uiteindelijk de schaal van een recreatiewoning. Het project markeert iets fundamenteels binnen hun bureau én familiegeschiedenis. “Dit voelt wel als een soort levensdoel dat je afvinkt”, zegt Joost. “Niet alleen omdat we hier als architecten volledig all-out durfden te gaan, maar ook omdat je iets maakt dat hopelijk generaties meegaat. Onze kinderen gaan hier straks misschien weer met hun gezinnen komen. Dat idee maakt het project veel groter dan alleen architectuur.”

Gevelbouwer aan het woord

Reinaud van Hengstum van Van Hengstum: ‘Wij willen niets aan het toeval overlaten’

Van Hengstum uit Houten kiest bewust voor kwaliteit boven volume. De gevelbouwer realiseert graag bijzondere projecten waarin vakmanschap, engineering en samenwerking samenkomen. Directeur Reinaud van Hengstum vertelt over het familiebedrijf, de kracht van integraal meedenken en de langdurige samenwerking met Reynaers Aluminium, die onder meer zichtbaar werd in de opvallende boshut Dolmen op de Veluwe.

Lees het complete verhaal